Πρόκειται για χάρτινο δίσκο που αναπαριστά
τον ορίζοντα, η περιφέρεια του υποδιαιρείται από 0° έως 360°.
Ανεμολόγιο. Η διεύθυνση και η ονομασία των ανέμων.
Διεύθυνση ανέμου
Η διεύθυνση του ανέμου χαρακτηρίζεται από το σημείο του ορίζοντα απ΄ όπου πνέει ο άνεμος και όχι προς τα που πνέει ο άνεμος.
Εκφράζεται δε είτε σε μοίρες (αρχής γενομένης από τον γήινο μαγνητικό Βορρά), είτε με σύμβολα ανεμολογίου (ανεμορρόμβοι), είτε ονομαστικά (επίσημα ή γραικολεβαντίνικα όπως λέγονται τα κοινά).
Επίσης
και με πολλά άλλα ονόματα χαρακτηρίζονται οι άνεμοι ανάλογα με τα
χαρακτηριστικά τους, τον τόπο, την ένταση και την διεύθυνσή τους. Εκτός
από τα τοπικά τους ονόματα, οι άνεμοι στην Ελλάδα φέρουν ανάλογα με την
διεύθυνση προέλευσής τους δύο ονόματα: Ένα επίσημο και ένα κοινό.
Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται τα ονόματα των κυρίων ανέμων (δηλαδή
αυτών που πνέουν από κατεύθυνση πολλαπλάσια των 45 μοιρών) με Ελληνικό
σύμβολο κατεύθυνσης, επίσημο όνομα, κοινό ή γραικολεβαντίνικο, διεθνές
σύμβολο (ΔΣ) και όνομα διεθνές.
Διεύθυνση
Επίσημο
Κοινό
Δ.Σ.
Όνομα διεθνές
Β (000°)
Βόρειος
Τραμουντάνα, Βοριάς
N
North
ΒΑ (045°)
Μέσης
Γραίγος
NE
Northeast
Α (090°)
Απηλιώτης
Λεβάντες
E
East
ΝΑ (135°)
Εύρος
Σιρόκος
SE
Southeast
Ν (180°)
Νότιος
Όστρια, Νοτιάς
S
South
ΝΔ (225°)
Λίβας
Γαρμπής
SW
Southwest
Δ (270°)
Ζέφυρος
Πουνέντες
W
West
ΒΔ (315°)
Σκίρων
Μαϊστρος
NW
Northwest
Εκτός
από το σημείο του ορίζοντα οι άνεμοι παίρνουν ονόματα και από την
κατεύθυνσή τους σε σχέση με την μορφολογία του συγκεκριμένου τόπου.
Υπάρχουν πολλά άλλα ονόματα ανέμων όπως ο μπάτης (θαλάσσια αύρα), ο Βαρδάρης (τοπικός βόρειος – βορειοδυτικός άνεμος της κεντρικής Μακεδονίας κατά μήκος του Αξιού ποταμού, κ.ά.
Ανεμολόγιο
Με τον όρο Ανεμολόγιο κυρίως εννοούμε αυτόν της πυξίδας εξ ου και ανεμολόγιο πυξίδας (compass card).
Πρόκειται
για χάρτινο δίσκο που αναπαριστά τον ορίζοντα, η περιφέρεια του οποίου
υποδιαιρείται από 0° έως 360° (στην πράξη το σημείο 0° είναι το αυτό των
360°) και φέρει δύο διαμέτρους κάθετες από τις οποίες η μία δείχνει τη
μεσημβρινή γραμμή με άκρα τα σημεία του ορίζοντα Β (Βορράς) και Ν (Νότος) και η άλλη τη γραμμή του πρώτου καθέτου με άκρα τα σημεία του ορίζοντα Α (Ανατολή) και Δ (Δύση).
Έτσι
ο δίσκος διαιρείται σε 4 τεταρτοκύκλια, προς 90 μοίρες έκαστο, το πρώτο
Β-Α, το δεύτερο Ν-Α, το τρίτο Ν-Δ και το τέταρτο Β-Δ.
Το
ανεμολόγιο χρησιμοποιείται για τη χάραξη πορειών στο Ναυτικό χάρτη, τη
μέτρηση διοπτεύσεων, τη μέτρηση της πορείας, αλλά χρησιμοποιείται και
για τον προσδιορισμό των ανέμων.
Το ανεμολόγιο απαντάται σήμερα στην πράξη σε δύο κατηγορίες:
Το ανεμολόγιο πυξίδας (compass card), και είναι αυτό που φέρεται στις πυξίδες και
Το ανεμολόγιο ναυτικού χάρτη (compass rose) που φέρεται τυπωμένο σε κάθε ναυτικό χάρτη
Ο δεύτερος φέρει επίσης σημείωση με την παρατηρούμενη απόκλιση της περιοχής του χάρτη, καθώς και την ετήσια μεταβολή της.
Ανεμολόγιο. Η διεύθυνση και η ονομασία των ανέμων
Τραμουντάνα (Βόρειος, Β – 000°)
Η Τραμουντάνα είναι το κλασικό όνομα που δίνουν οι ναυτικοί της Μεσογείου στον Βόρειο άνεμο.
Προέρχεται από το λατινικόtrans – montanus, που σημαίνει ο «πέρα από τα
βουνά» (ή σε ελεύθερη απόδοση ο «βουνίσιος»), σε σχέση με την οροσειρά
τωνΆλπεων που για τους Λατίνους σημάδευε τον Βορρά.
Στην Καταλονία, τη Μαγιόρκα και σε μερικές περιοχές της νότιας Γαλλίας ο όρος υπονοεί και τον Βορειοδυτικό άνεμο.
Στα Ιταλικά, tramontana ονομάζεται επίσης και «το αστέρι πάνω από τα βουνά», δηλαδή ο Πολικός Αστέρας.
Στα
Γαλλικά και Ιταλικά, η έκφραση «έχασα την τραμουντάνα» σημαίνει «έχασα
τον προσανατολισμό μου», «έχασα το μπούσουλα» (μπούσουλας = πυξίδα).
Το
αρχαιοελληνικό όνομα του ανέμου είναι Βορρέας ή Βορέας. Η νεοελληνική
λέξη «μπόρα» (καταιγίδα) ετυμολογείται από αυτή την αρχαιοελληνική λέξη,
η οποία και αποτελεί αντιδάνειο της αντίστοιχης Ιταλικής.
Γραίγος (Μέσης, ΒΑ – 045°)
Κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου ο Γραίγος είναι ο ΒΑ άνεμος,
ο οποίος πνέει από την περιοχή της Μαύρης θάλασσας προς τα νότια και
δυτικά της Μεσογείου. Το όνομά του παραπέμπει στο ιταλικό vento grecale, κατά λέξη «ελληνικός άνεμος», αφού φαινομενικά προέρχεται από τη μεριά της Ελλάδας.
Ο
γραίγος πιθανόν να ταυτίζεται με τον αρχαίο ευροκλύδωνα, λέξη που
ετυμολογείται από τον Εύρο (ανατολικό) άνεμο και τονκλύδωνα (εκ του
ρήματος κλυδωνίζω). Ο γραίγος είναι δριμύς και ψυχρός άνεμος, ο οποίος
προκαλεί τρικυμία, ενώ συγγενής άνεμος είναι και ο γραιγολεβάντες, ο
οποίος πνέει από ΒΑ-Α διεύθυνση.
Λεβάντες (Απηλιώτης, Α – 090°)
Ο Λεβάντες (από την ιταλική λέξη Levante,
που σημαίνει Ανατολή) είναι ένας ανακριβής γεωγραφικός όρος που
αναφέρεται ιστορικά σε μια μεγάλη περιοχή της Μέσης Ανατολής νότια των
βουνών του Ταύρου, και ορίζεται δυτικά από τη Μεσόγειο, βόρεια από την
Αραβική Έρημο και ανατολικά από την Άνω Μεσοποταμία.
Στην ελληνική
βιβλιογραφία δεν έχει επικρατήσει. Αντ’ αυτού η περιοχή δηλώνεται
συχνότερα με τον όρο Ανατολική Μεσόγειος, με το μειονέκτημα ότι η
Ανατολική Μεσόγειος δηλώνει καταρχήν θαλάσσιο χώρο, ενώ το Levante
χερσαίο.
Ο Λεβάντες, στην αρχαία ελληνική γνωστός ως ο τοπικός
άνεμος Απηλιώτης (ο ήλιος ανατέλλει από την ανατολή), χρησιμοποιείται
στη ναυτική διάλεκτο από την αντίστοιχη χρήση στα ισπ. (levante =
ανατολή).
Σιρόκος (Εύρος, ΝΑ – 135°)
Κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου ο Σιρόκος ή Σορόκος είναι ο ΝΑ άνεμος,
ο οποίος πνέει από τη έρημο Σαχάρα και τηΜέση Ανατολή. Ετυμολογικά, ο
Σιρόκος είναι ελληνική λέξη, με πιθανές καταβολές από την αραβική شرقي (sharqī = ανατολικός άνεμος).
Στην
αρχαία Ελλάδα αναφέρεται ως εύρος, ενώ στη Ζακυνθινή ντοπιολαλιά
απαντάται και ως λαμπαδίτσα. Άλλες συγγενείς ονομασίες περιλαμβάνουν τις
σιροκολεβάντες και σοροκάδα.
Ο Σιρόκος είναι ένας δυνατός άνεμος,
ο οποίος μπορεί να φτάσει τα 100 χλμ/ώρα σε ταχύτητα και έχει διάρκεια
συνήθως λίγων ημερών (1-4). Λόγω της διεύθυνσής του μεταφέρει μεγάλες
ποσότητες σκόνης, η οποία περιστασιακά ευθύνεται για μειωμένη ορατότητα
και μεγάλη συγκέντρωση σωματιδίων στην ατμόσφαιρα. Το φαινόμενο των
κιτρινισμένων επιφανειών αποδίδεται ακριβώς στη σκόνη που μεταφέρεται
και επικάθεται σε αυτοκίνητα, μπαλκόνια και γενικά εκτεθειμένες
επιφάνειες.
Από σκοπιάς θερμοκρασίας, ο σιρόκος είναι ένας ξηρός
και θερμός άνεμος. Στην πορεία του προς τη δυτική Ευρώπη συνήθως
προσλαμβάνει υγρασία και συχνά συνοδεύεται με βροχή, η οποία μεταφέρει
τη σκόνη και παρουσιάζει το φαινόμενο τηςλασποβροχής. Στο σημείο
εκκίνησής του είναι αρκετά ξηρός και ζεστός, στο πέρασμά του από τη
θάλασσα δημιουργεί φουρτούνες και γίνεται θυελλώδης, ενώ φτάνοντας στις
ακτές της Γαλλίας και της Ισπανίας είναι πλέον υγρός, προκαλώντας ομίχλη
και βροχή.
Όστρια (Νότιος, Ν – 180°)
Η όστρια είναι ο νότιος άνεμος,
ο οποίος κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου φαινομενικά πνέει από
τις ακτές της βόρειας Αφρικής. Ο νοτιάς όπως έχει επικρατήσει να λέγεται
είναι άνεμος ήπιος, θερμός και υγρός, ο οποίος συχνά φέρνει βροχή και
μεταφέρει σκόνη από την έρημο Σαχάρα. Λόγω της διεύθυνσής του συχνά
συγχέεται με τον Σιρόκο και τον Λίβα.
Από ετυμολογικής σκοπιάς, η όστρια έλκει την καταγωγή της από το λατινικό auster (νότιος), λεκτικό θέμα από το οποίο ετυμολογείται η Αυστραλία, το Νότιο Σέλας (Aurora Australis) κλπ.
Γαρμπής (Λίβας, ΝΔ – 225°)
Κατά τη ναυτική παράδοση της Μεσογείου ο Λίβας ή Γαρμπής είναι ο ΝΔ άνεμος.
Το όνομα Λίβας προέρχεται από τη λέξη λιψ (= Λίβυος) και συνδέεται με
το γεγονός ότι φαινομενικά πνέει από τη Λιβύη· το όνομα Γαρμπής έχει
αραβική προέλευση (garbī), το οποίο σημαίνει δυτικός.
Ο
Λίβας είναι κατά βάση ένας ήπιας ταχύτητας ξηρός και θερμός άνεμος, ο
οποίος πνέει στη Μεσόγειο καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ωστόσο
επηρεάζει κατά κύριο λόγο την Κορσική. Στην υπόλοιπη επικράτεια είναι
πιο εμφανής τους καλοκαιρινούς μήνες, οπότε και συνοδεύεται από απότομη
αύξηση της θερμοκρασίας.
Στην παραδοσιακή γεωργία έχει επικρατήσει
να λέγεται πως ο Λίβας καίει τα σπαρτά, καθώς τα χαρακτηριστικά του
ευνοούν την αφυδάτωση των καλλιεργειών, οδηγώντας ενδεχομένων στην
αποξήρανσή τους, ή ακόμη και σε καταστροφή της σοδειάς. Στη θάλασσα ο
Λίβας μπορεί να επιφέρει μπουρίνια και θαλασσοταραχή, ωστόσο δεν διαρκεί
συνήθως πάνω από μία-δυο μέρες.
Πουνέντες (Ζέφυρος, Δ – 270°)
Ο Ζέφυρος στην ελληνική μυθολογία ήταν προσωποποίηση του δυτικού ανέμου
(Πουνέντε), ο οποίος εξακολουθεί να αναφέρεται με αυτό το όνομα ακόμα
και σήμερα. Θεωρείται γιος της Ηούς και του Αστραίου, αδελφός του Βορέα.
Είναι
άνεμος απαλός, δίνει δροσιά στα Ηλύσια Πεδία και βοηθάει στη βλάστηση.
Παντρεύτηκε την Ποδάργη και αντί για παιδιά απέκτησε τα δύο άλογα του
Αχιλλέα, τον Ξάνθο και τον Βαλίο.
Μαΐστρος (Σκίρων, ΒΔ – 315°)
Μαΐστρος ή Maestro (λατινόφωνες χώρες). Ο Μαΐστρος είναι ο βορειοδυτικός άνεμος
για τους ναυτικούς. Συχνά αναφέρεται και ως μαϊστράλι που έχει
κυριαρχήσει, και στην καθημερινή ζωή εκτοπίζοντας σε μεγάλο βαθμό την
αρχαιοελληνική «Σκίρων».
Maestro, είναι ο
βόρειοδυτικός άνεμος που φυσάει το καλοκαίρι στην Αδριατική, όταν η
πίεση είναι χαμηλή στη Βαλκανική χερσονήσο. Είναι ένα φρέσκο αεράκι που
συνοδεύονται από πολύ καλές καιρικές συνθήκες.
Ο
σχηματισμός V επιτρέπει στα πουλιά να εξοικονομούν ενέργεια κατά την
πτήση τους στα μεγάλα ταξίδια - δείτε το σχετικό βίντεο (Πηγή Nature)
Λονδίνο
Τα πουλιά είναι ενδεχομένως
καλύτεροι γνώστες της αεροδυναμικής από τον άνθρωπο, όπως δείχνουν νέα
επιστημονικά ευρήματα. Ομάδα ερευνητών ανακάλυψε ότι η πτήση πολλών
αποδημητικών πτηνών σε σχηματισμό V, πέραν του ότι προσφέρει ένα υπέροχο
θέαμα στον ουρανό, τους δίνει τη δυνατότητα να εξοικονομούν πολύτιμη
ενέργεια «δαμάζοντας» τα ρεύματα του αέρα. Για καλύτερα αποτελέσματα
παίρνουν μάλιστα πολύ συγκεκριμένες θέσεις και συγχρονίζουν τις κινήσεις
των φτερών τους με ποικίλους τρόπους.
V, ο σχηματισμός της πτητικής «νίκης»
Πολλά είδη πτηνών που μεταναστεύουν από τον Βορρά προς τον Νότο
πραγματοποιούν το ταξίδι τους πετώντας σε συγκεκριμένες θέσεις που
σχηματίζουν μια γωνία σαν το λατινικό γράμμα V. Ο λόγος για τον οποίο
κάνουν κάτι τέτοιο αποτελούσε «μυστήριο» για τους ειδικούς. Μια θεωρία
έχει προτείνει ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο δυσκολεύουν τις επιθέσεις των
αρπακτικών, μια άλλη ότι ο «καλύτερος» στον προσανατολισμό μπαίνει
μπροστά για να οδηγήσει τους υπολοίπους.
Βόρειες φαλακρές φρασκιόρνιθες πετούν σε σχηματισμό (Πηγή Markus Unsöld)
Μια τρίτη έχει υποστηρίξει ότι ο «αεροδυναμικός» αυτός σχηματισμός
εξοικονομεί ενέργεια (και άρα και δυνάμεις) για τα πουλιά που πετούν στο
πίσω μέρος του V, γεγονός το οποίο επιβεβαιώθηκε θεωρητικά με μοντέλα.
Όπως όμως είχε φανεί προκειμένου να επιτευχθεί αυτή η εξοικονόμηση τα
μέλη της ομάδας έπρεπε να πετούν σε πολύ συγκεκριμένες θέσεις και να
κουνούν τα φτερά τους με απόλυτο συγχρονισμό. Οι επιστήμονες θεώρησαν
μάλλον απίθανο να συμβαίνει κάτι τέτοιο και έτσι η θεωρία αυτή δεν
επεκράτησε έναντι των υπολοίπων.
Τώρα επιστήμονες από το Βασιλικό Κτηνιατρικό Κολέγιο του Λονδίνου με επικεφαλής τον Στίβεν Πορτουγκάλ και τον Τζέιμς Ασεργουντ
αποδεικνύουν για πρώτη φορά στην πράξη ότι το «απίθανο» είναι πέρα για
πέρα αληθινό. Οι ερευνητές παρακολούθησαν το μεταναστευτικό ταξίδι μιας
ομάδας πτηνών του είδους βόρεια φαλακρή ίβις ή βόρεια φαλακρή
θρασκιόρνιθα (Gerontiuseremite). Η σπάνια
ευκαιρία για την παρακολούθηση άγριων πτηνών σε πτήση δόθηκε από ένα
βραβευμένο πρόγραμμα στην Αυστρία. Η φαλακρή ίβις είναι ένα είδος που
έχει εκλείψει από την Ευρώπη εδώ και 400 χρόνια και αυστριακοί
επιστήμονες προσπαθούν να την επανεισαγάγουν εκτρέφοντας πτηνά και
καθοδηγώντας τα στο πρώτο ταξίδι τους με ένα ειδικό ελαφρύ ιπτάμενο
σκάφος.
Απόλυτος συντονισμός
Οι επιστήμονες του Βασιλικού Κτηνιατρικού Κολεγίου προσάρτησαν σε 14
φαλακρές θρασκιόρρνιθες που θα πραγματοποιούσε το παρθενικό της ταξίδι
από την Αυστρία προς τον Νότο ειδικά μηχανήματα τα οποία είχαν σχεδιάσει
έτσι ώστε να καταγράφουν τη θέση και τις κινήσεις των φτερών του κάθε
πτηνού. Προς έκπληξή τους τα αποτελέσματα, τα οποία δημοσιεύθηκανστην
επιθεώρηση «Nature», έδειξαν ότι ο τρόπος που πετούσαν τα πουλιά
διατηρώντας τον σχηματισμό τους σε σχήμα V ταίριαζε απόλυτα με τις
προβλέψεις του θεωρητικού μοντέλου της αεροδυναμικής. «Τοποθετούνται στην καλύτερη δυνατή θέση και κουνούν τα φτερά τους στον καλύτερο δυνατό ρυθμό» ανέφερε ο δρ Πορτουγκάλ στο ειδησεογραφικό τμήμα του «Nature».
Βόρεια φαλακρή ίβις εν πτήσει (Πηγή Markus Unsöld)
Με βάση το θεωρητικό μοντέλο προκειμένου να επιτευχθούν τα βέλτιστα
αποτελέσματα στον σχηματισμό V το κάθε πουλί θα πρέπει να τοποθετεί το
φτερό του στο κινούμενο προς τα επάνω τμήμα του στροβίλου αέρα που
δημιουργείται από την άκρη του φτερού του πουλιού που πετάει μπροστά
του. Ο στρόβιλος αυτός όμως αλλάζει θέση προς τα επάνω ή προς τα κάτω
καθώς το πουλί που βρίσκεται μπροστά κουνάει τα φτερά του. Για τον λόγο
αυτό το πουλί που βρίσκεται από πίσω δεν θα πρέπει μόνο να τοποθετηθεί
στην κατάλληλη θέση αλλά επί πλέον να κουνάει τα φτερά του στον
κατάλληλο χρόνο (ο οποίος αλλάζει ανάλογα με την απόσταση μεταξύ των
πτηνών).
Αυτό ακριβώς έκαναν οι φαλακρές θρασκιόρνιθες που παρακολούθησαν οι
βρετανοί ερευνητές. Κατά τη διάρκεια της πτήσης τους τα πουλιά άλλαζαν
συχνά τη θέση τους και τον ρυθμό της κίνησης των φτερών τους. Αυτά που
βρίσκονταν στα σκέλη του V – λίγο πιο πίσω από το πουλί που πετούσε
μπροστά – κουνούσαν τα φτερά τους συγχρονισμένα ώστε να επιτρέπουν σε
εκείνα που πετούσαν τελευταία να παίρνουν περισσότερη ώθηση ενώ εκείνα
που βρίσκονταν ακριβώς πίσω από τον «οδηγό» κουνούσαν τα φτερά τους
εκτός χρόνου ώστε να ελαχιστοποιούν την επίδραση της καθοδικής φοράς που
δημιουργούσαν οι στρόβιλοι από τα φτερά του πρώτου πουλιού.Κατά τη
διάρκεια της διαδρομής τα μέλη της ομάδας εναλλάσσονται στις διάφορες
θέσεις στο V ώστε να ξεκουράζονται.
Αυτό δείχνει ότι τα πουλιά έχουν εξαιρετική ικανότητα να αισθάνονται ή
και να προβλέπουν τις αναταράξεις του αέρα που προκαλούν οι «σύντροφοί»
τους στην πτήση. Ο σχηματισμός V ωστόσο δεν υιοθετείται από όλα τα
αποδημητικά πτηνά – ορισμένα, με κύριο παράδειγμα τα ωδικά πτηνά, τον
έχουν εγκαταλείψει. Ο λόγος, σύμφωνα με τους ερευνητές, είναι ότι
ενδεχομένως δεν προσφέρει την ίδια εξοικονόμηση ενέργειας στα μικρότερου
μεγέθους πουλιά. «Φαίνεται ότι υπάρχει ένα σημείο, περίπου γύρω στο μέγεθος του γλάρου, επάνω από το οποίο αξίζει κάποιος να το κάνει» δήλωσε ο δρ Πορτουγκάλ στο περιοδικό «New Scientist».
Εικόνα από τον βυθό της Γαλάζιας Λίμνης, της λίμνης με τα καθαρότερα νερά στον πλανήτη Klaus Thymann / Project Pressure
Ουάσινγκτον
Η διαυγέστερη λίμνη του
πλανήτη βρίσκεται στη Νέα Ζηλανδία και λέγεται… Γαλάζια Λίμνη. Τα
διάφανα νερά της – σχεδόν τόσο διαυγή όσο το απoσταγμένο νερό –
προστατεύονται αυστηρά για να διατηρήσουν την καθαρότητά τους. Ενας
φωτογράφος προσφέρει για πρώτη φορά εικόνες από τον βυθό της. Κρυστάλλινη διαύγεια Η Γαλάζια Λίμνη βρίσκεται στο Εθνικό Πάρκο Λιμνών Νέλσον, δίπλα στο
όρος Φράνκλιν στο νότιο νησί της Νέας Ζηλανδίας. Τροφοδοτείται από μια
άλλη λίμνη, την Κόνστανς, η οποία βρίσκεται σε λίγο μεγαλύτερο υψόμετρο.
Το νερό και των δυο λιμνών προέρχεται από παγετώνες, γι’ αυτό και είναι
εξαιρετικά καθαρό. Της Γαλάζιας Λίμνης όμως, καθώς «φιλτράρεται» μέσα
από πετρώματα προερχόμενο από την Κόνστανς, είναι πραγματικά…
κρυστάλλινο.
Αποψη της Γαλάζιας Λίμνης από ελικόπτερο Πηγή Klaus Thymann / Project Pressure
Μελέτη που έγινε από το Εθνικό Ινστιτούτο Ερευνών Υδάτων και
Ατμόσφαιρας της Νέας Ζηλανδίας έδειξε ότι η ορατότητα στη λίμνη φθάνει
σε βάθος σχεδόν 80 μ.. «Αυτό την καθιστά τη διαυγέστερη λίμνη στον κόσμο» δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ο Ρόμπερτ Μέριλις, υδρολόγος του Iνστιτούτου. «Ουσιαστικά
έχει σχεδόν την ίδια ορατότητα με το απoσταγμένο νερό – δηλαδή το 100%
καθαρό νερό από το οποίο έχουν αφαιρεθεί όλες οι προσμείξεις». Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί τα νερά της Γαλάζιας Λίμνης έχουν τις
μπλε-βιολετί αποχρώσεις που παρατηρούνται μόνο στα πιο καθαρά φυσικά
νερά. Παρ’ όλα αυτά κανείς δεν μπορεί να απολαύσει «εκ των έσω» τη
διαύγειά τους, αφού το κολύμπι στη λίμνη απαγορεύεται αυστηρά, όχι μόνο
για την προστασία του σπάνιου φυσικού περιβάλλοντός της αλλά και επειδή
θεωρείται ιερή από τους ιθαγενείς Μαορί.
Τα κρυστάλλινα νερά είναι επίσης παγωμένα και απαγορευμένα στους
κολυμβητές: ο Κλάους Τίμαν βούτηξε με ειδική άδεια και στολή Πηγή Klaus Thymann / Project Pressure Ο φωτογράφος Κλάους Τίμαν έλαβε ωστόσο ειδική άδεια
τόσο από τις αρχές της Νέας Ζηλανδίας όσο και από τους Μαορί ώστε να
βουτήξει και να τραβήξει φωτογραφίες από τον βυθό της λίμνης στο πλαίσιο
του Project Pressure, ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού που έχει ιδρύσει
για την «αποτύπωση» των παγετώνων σε εικόνες προτού αυτoί χαθούν
οριστικά από τη Γη λόγω της κλιματικής αλλαγής. «Ηταν μια εκπληκτική εμπειρία» δήλωσε. «Σε
μερικές δεκαετίες το μόνο που θα έχει μείνει από μεγάλο μέρος των
παγετώνων της Γης θα είναι οι φωτογραφίες. Νομίζω ότι είναι σημαντικό να
έχουμε μια οπτική κληρονομιά από το πώς έμοιαζε κάποτε ο κόσμος».
Ο μαθουσάλας αρκούδος του
καταφυγίου του “Αρκτούρου” που έφτασε σε ηλικία 50 ετών, ηλικία που δεν
έχει καταγραφεί σε καμιά άλλη αρκούδα στον κόσμο, όταν το προσδόκιμο
ζωής υπολογίζεται στα 25 χρόνια για τις αρκούδες που ζουν ελεύθερες και
στα 30 για όσες είναι σε αιχμαλωσία, πέθανε ήρεμος στο Νυμφαίο.
Ο Ανδρέας, μια αρκούδα σύμβολο, ήταν το πρώτο αρσενικό που
κατοίκησε το Καταφύγιο του “Αρκτούρου” το 1993 και ήταν ο γηραιότερος
κάτοικός αυτού, καθώς και όλων των Καταφυγίων Άγριας Ζωής του κόσμου.
Ο Ανδρέας κατασχέθηκε τον Ιανουάριο του 1993 από αρκουδιάρη στην
Αλεξάνδρεια Ημαθίας. Ήταν υποσιτισμένος, το βάρος του δεν ξεπερνούσε τα
90 κιλά, φοβισμένος και σε άθλια φυσική κατάσταση. Είχε θαμπό, μαδημένο
τρίχωμα και κατεστραμμένη όραση. Τη μύτη του τρυπούσαν δυο χαλκάδες με
μια αλυσίδα περασμένη ανάμεσά τους.
Όλα αυτά τα χρόνια, τον είχαν “υιοθετήσει” περίπου 300 πολίτες
στηρίζοντας την προσπάθεια της οργάνωσης να τον κρατήσει στη ζωή με
επάλληλες χειρουργικές επεμβάσεις κι εντατική κτηνιατρική παρακολούθηση.
Αποτέλεσε έμπνευση για λούτρινο παιχνίδι και για παιδικό βιβλίο, ενώ τα
τελευταία 10 χρόνια απολάμβανε δικό του διαμέρισμα στη δασική έκταση
του Καταφυγίου προκειμένου να μην ενοχλείται ούτε από τις άλλες
αρκούδες, αλλά ούτε και από τους επισκέπτες.
“Όταν πρωτοήρθε στο Καταφύγιο, εγώ ήμουν αυτός που του αφαίρεσε
το χαλκά απ' τη μύτη. Ήταν ατάιστος, είχε μόλις δύο δόντια και δεν
έβλεπε καλά. Θυμάμαι πάντως τον τσιγγάνο που τον είχε, όταν μας τον
παρέδωσε μας είπε ότι έζησε την οικογένειά του απ΄ αυτόν επί 28 χρόνια”
θυμάται ο Τάσος Δαρβάρης, ένας από τους φροντιστές του Ανδρέα. Ο Ανδρέας
ήταν ήρεμος και φιλικός αρκούδος και στο χώρο που ζούσε άφηνε ακόμη και
γάτες να μπαίνουν μέσα, να φωλιάζουν στο τρίχωμά του και να κοιμούνται
μαζί του. Ιδιαίτερα κοινωνικός, ο παππούς Ανδρέας, αντιλαμβανόταν την
παρουσία των φροντιστών μέσω της όσφρησης, αφού οι άλλες του αισθήσεις
του είχαν εξασθενήσει και τους άφηνε να τον ταΐζουν μέλι με κουταλάκι.
“Όταν πέθανε, με ειδοποίησαν και μου είπαν, Τάσο, ο φίλος σου πέθανε”
λέει ο κ. Δαρβάρης, προσθέτοντας ότι κάθε άνοιξη ανησυχούσαν μήπως ο
Ανδρέας, λόγω της προχωρημένης ηλικίας, δεν ξυπνήσει από τον χειμέριο
ύπνο.
Ένα δόντι του Ανδρέα έχει σταλεί σε εξειδικευμένο εργαστήριο του
Καναδά, για να υπολογιστεί με ακρίβεια η ηλικία του, λέει η Βάσω
Πετρίδου από τον “Αρκτούρο”.
Ο κ. Δαρβάρης αποχαιρετώντας τον Ανδρέα, θυμήθηκε ένα ποιηματάκι που είχε γράψει γι΄ αυτόν:
Δραματική επιτάχυνση της τήξης των πάγων της Ανταρκτικής
Δέκα φορές ταχύτερα, απ’ ό,τι πριν 600 χρόνια, λιώνουν οι πάγοι της Ανταρκτικής.
Σύμφωνα με πρόσφατη επιστημονική έρευνα, οι πάγοι της Ανταρκτικής
έλιωναν το καλοκαίρι δέκα φορές πιο γρήγορα απ' ό,τι έλιωναν πριν 600
χρόνια.
Την έρευνα διεξήγαν Βρετανοί και Αυστραλοί επιστήμονες,
από το πανεπιστήμιο Australian National University, οι οποίοι με ειδικό
τρυπάνι κατάφεραν να εξετάσουν κομμάτια πάγου προερχόμενα από βάθος 360
μέτρων.
Τα δείγματα αυτά τους έδωσαν τη δυνατότητα να συγκρίνουν
τις σημερινές κλιματολογικές συνθήκες με αυτές που επικρατούσαν πριν έξι
αιώνες.
Πιο συγκεκριμένα, οι συγκρίσεις έδειξαν ότι η θερμοκρασία
της ατμόσφαιρας σήμερα είναι κατά 1,6 βαθμούς υψηλότερη, απ' ό,τι ήταν
πριν 600 χρόνια και οι πάγοι της Ανταρκτικής λιώνουν δέκα φορές πιο
γρήγορα.
Αναφερόμενος στο θέμα, ο επικεφαλής της ομάδας των
επιστημόνων, Dr Nerrilie Abram, από το Australian National University,
δήλωσε ότι ο ρυθμός του λιωσίματος των πάγων επιταχύνθηκε τα τελευταία
50 χρόνια. «Το λιώσιμο άρχισε σιγά-σιγά πριν 600 χρόνια, αλλά τα
τελευταία 50 χρόνια άρχισε να λαμβάνει δραματικές διαστάσεις», σημείωσε
και πρόσθεσε ότι η παραμικρή πλέον άνοδος της θερμοκρασίας στην
ατμόσφαιρα επηρεάζει το λιώσιμο των πάγων.
Μια
ιστορία λέει, πως ενώ το σκοτάδι έπεφτε βαρύ και αφού οι Ρωμαίοι είχαν
σιγουρευτεί πως ο Χριστός είχε πεθάνει, έδωσαν την άδεια στη Παναγία να
τον κατεβάσει από τον σταυρό... Η Παναγία με κάποιους από τους μαθητές
του Κυρίου πήγαν να κατεβάσουν από τον σταυρό το άψυχο σώμα του, αλλά
δεν έβλεπαν λόγω του σκοταδιού. Τότε ένα έντομο πήρε στην ουρά του
κάρβουνο και τους έφεγγε!!! Επειδή όμως καιγότανε, πήγαινε συνεχώς και
βουτούσε την ουρά του στο νερό... Έτσι λοιπόν η Παναγία συγκινημένη
ευχήθηκε το συγκεκριμένο έντομο να έχει πάντα στην ουρά του φως το οποίο
όμως να μην το καίει... Με αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκε η
πυγολαμπίδα...
Η πυγολαμπίδα ή αλλιώς κωλοφωτιά είναι έντομο κολεόπτερο που έχει την
δυνατότητα να παράγει φως με βιολογικό τρόπο, που συνήθως εκπέμπει στο
πίσω μέρος της ουράς της. Παλιά έθιμα σχετίζουν όπως και η παραπάνω
ιστορία, την πυγολαμπίδα με το Πάσχα και κυρίως με το καλοκαίρι. Οι
πυγολαμπίδες κάνουν την εμφάνιση τους τα βράδια και δημιουργούν με τον
φωτισμό τους ένα εξαιρετικό θέαμα σε όσους έχουν την τύχη να τις
παρακολουθήσουν. Υπάρχουν πάνω από 2.000 είδη πυγολαμπίδων. Η περίοδος
αιχμής της εμφάνισής τους είναι οι βραδιές του Ιουνίου και του Ιουλίου.
Πολλά είναι τα βιβλία που έχουν γραφτεί για τις πυγολαμπίδες εξηγώντας
το σκοπό, την ανατομία και την πορεία του συγκεκριμένου εντόμου στο
πέρασμα των χρόνων. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίοι
αμύνεται μια πυγολαμπίδα. Οι αναλαμπές τη νύχτα την καθιστούν ευάλωτη
στον εχθρό. Όταν επιτεθεί ένα αρπακτικό, μερικές πυγολαμπίδες αποβάλουν
μερικές σταγόνες αίματος σε μια διαδικασία που λέγεται "αντανακλαστική
αιμορραγία". Το αίμα περιέχει ένα χημικό το οποίο είναι αηδιαστικό και
τοξικό για αρκετά αρπακτικά... Από αυτό που εμείς βλέπουμε σε μια
πυγολαμπίδα, μόνο το 10% είναι φως , ενώ το υπόλοιπο 90% είναι
θερμότητα. Σημαντική διαδικασία, επίσης ενδιαφέρουσα, είναι και η
αναπαραγωγή τους. Κάθε ένα ενήλικο θηλυκό έχει μια έντονη ζωή μερικών
εβδομάδων από τότε που θα ζευγαρώσει έως τη στιγμή που θα πεθαίνει. Τα
αυγά, μετά από μερικές εβδομάδες εκκολάπτονται και παραμένουν ως
προνύμφες για ένα ή δυο καλοκαίρια επιπλέον. Ως προνύμφες, άλλες
τρυπώνουν στο χώμα και άλλες σε φλοιούς δένδρων περιμένοντας την Άνοιξη
να εμφανιστούν. Τρέφονται με μικρά σαλιγκάρια, αφού πρώτα τα παραλύσουν
και στη συνέχεια τα πιπιλίσουν, αφήνοντάς τα στο τέλος άδεια.
Επιστήμονες από όλο τον κόσμο, μελετούν την διαδικασία συντονισμού των
πυγολαμπίδων, καθώς ανάλογα με το τι φως εκπέμπει η μία, ανάλογα
λειτουργεί μια άλλη. Διαφορετικό χρώμα, διαφορετικός χρόνος που
αναβοσβήνει το φως, αλλά συγχρόνως όλα αυτά γίνονται άψογα οργανωμένα,
είτε για άμυνα, είτε για εσωτερική λειτουργία που βοηθάει τις
πυγολαμπίδες να ζουν, να τρέφονται, να αναπαράγονται...
Αυτή
είναι λοιπόν η πυγολαμπίδα. Η κωλοφωτιά για τους Έλληνες. Στην Ελλάδα
την συναντάμε σε αρκετές περιοχές, αλλά πολύ τυχεροί είναι οι κάτοικοι
και οι επισκέπτες της Κέρκυρας που τις άγιες ημέρες του Πάσχα
απολαμβάνουν ένα μοναδικό θέαμα στις πλαγίες του πανέμορφου νησιού...
Τέλος πολλές αναφορές γίνονται και σε ποιήματα για την πυγολαμπίδα.
Παρομοιάζεται σαν το φως μέσα στο σκοτάδι, σαν την ελπίδα για τις
δυσκολίες, τις άσχημες στιγμές τους έθνους μας.
Όπως λέει και ο Κωστής Παλαμάς πολύ εύστοχα... «Στη νυχτιά μας μια πυγολαμπίδα, των αρχαίων η μνήμη, ψευτοφέγγει..»
Οι πάγοι λιώνουν με πρωτοφανή ταχύτητα αυξάνοντας τα επίπεδα της θάλασσας (Credit:Ιan Joughin)
Λονδίνο
5 φωτογραφίες
Σοκ προκαλούν οι νέες μετρήσεις για το λιώσιμο των πάγων στις πολικές
περιοχές της Γης. Σύμφωνα με τους ειδικούς οι πάγοι λιώνουν στις
περιοχές αυτές με ρυθμό τρεις φορές ταχύτερο σε σύγκριση με 20 χρόνια
πριν. Αυτό έχει ως επίπτωση την αξιοσημείωτη αύξηση των επιπέδων της
θάλασσας, γεγονός που αποτελεί - μεταξύ άλλων - απειλή για πολλές
νησιωτικές και παράκτιες περιοχές του πλανήτη. Οι μετρήσεις Τη νέα μελέτη διεξήγαγαν 47 επιστήμονες που εργάζονται σε 26
ερευνητικά κέντρα σε ολόκληρο τον κόσμο και την προσπάθεια στήριξαν
υλικοτεχνικά ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος και η NASA. Οι
ερευνητές χρησιμοποίησαν δέκα δορυφόρους για να κάνουν μετρήσεις που
αφορούσαν το σχήμα των πάγων στην Ανταρκτική και στη Γροιλανδία, το
μέγεθός τους αλλά και την ταχύτητα με την οποία κινούνται. Παράλληλα
έκαναν και μετρήσεις με επίγεια όργανα παρατήρησης. Από το 1998 έχουν διεξαχθεί περίπου 30 μελέτες που αφορούν μέτρηση
της μάζας των παγετώνων αλλά αυτή θεωρείται η πιο λεπτομερής και η
ακριβέστερη από όλες τις προηγούμενες. Σύμφωνα με τους ερευνητές, από το
1992 μέχρι σήμερα τα επίπεδα της θάλασσας έχουν αυξηθεί κατά 11,2 χιλιοστά. Η κατανομή των απωλειών Το μεγαλύτερο πρόβλημα εμφανίζεται στη Γροιλανδία αφού τα 2/3 των
απωλειών πάγων εντοπίζονται εκεί και το υπόλοιπο 1/3 στην Ανταρκτική.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η Γροιλανδία χάνει πέντε φορές μεγαλύτερη ποσότητα
πάγου από ό,τι τη δεκαετία του 1990. Το λιώσιμο των πάγων σε Ανταρκτική
και Γροιλανδία αυξάνει τα επίπεδα της θάλασσας κατά 0,95 χιλιοστά
ετησίως όταν κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 η αύξηση των
επιπέδων της θάλασσας ήταν 0,27 χιλιοστά ετησίως. «Μέχρι σήμερα νομίζαμε ότι το λιώσιμο των πάγων έπαιζε μικρό ρόλο
στην αύξηση των επιπέδων της θάλασσας. Τώρα φαίνεται ότι αποτελεί έναν
από τους βασικούς παράγοντες. Εντοπίσαμε τα σημεία του πλανήτη που
προκαλούν τις μεγαλύτερες ανησυχίες. Υπάρχουν περιοχές στην Ανταρκτική
όπου ο πάγος δεν συμπεριφέρεται φυσιολογικά. Στη Γροιλανδία οι πάγοι
είναι ασταθείς και συμβάλλουν ολοένα και περισσότερο στην αύξηση των
επιπέδων της θάλασσας. Τα νέα στοιχεία μάς επιτρέπουν να δείξουμε στους
ειδικούς που ασχολούνται με τη δημιουργία κλιματικών μοντέλων ποιές
περιοχές πρέπει να προσέξουν περισσότερο» αναφέρει ο Αντριου Σέπαρντ,
καθηγητής του Πανεπιστημίου του Λιντς που ήταν μέλος της ερευνητικής
ομάδας η οποία πάντως δεν προχώρησε σε προβλέψεις ή εκτιμήσεις για το
πόσο θα αυξηθούν τα επίπεδα της θάλασσας τον 21ο αιώνα. Η μελέτη δημοσιεύεται στην επιθεώρηση «Science».
River Bend
Το νερό από τους λιωμένους πάγους ρέει μέσα σε κανάλια που έχουν
δημιουργηθεί στην Ανταρκτική και στη Γροιλανδία και καταλήγει τελικά
στον ωκεανό
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού το λιώσιμο των πάγων δημιουργεί λίμνες πάνω στους παγετώνες
παγοι
Το νερό των λιωμένων πάγων τρέχει σε ένα
μεγάλο κανάλι που έχει δημιουργηθεί σε έναν από τους μεγάλους παγετώνες
στη Γροιλανδία Credit: Ian Joughin
ΠΑΓΟΙ
Το πολυετές λιώσιμο έχει «σκάψει» τους
πάγους στη Γροιλανδία δημιουργώντας ένα φαράγγι βάθους 20 μέτρων μέσα
στο οποίο ρέει το νερό
ΠΑΓΟΙ
Κοντινή λήψη από ρωγμές που έχουν δημιουργηθεί στον παγετώνα Pine Island στην Ανταρκτική
Μέσα στα πολλά των μυθολογικών αφηγήσεων για τον Ωρίωνα, γιο του
Ποσειδώνα και της Γης και σπουδαίο κυνηγό, είναι και η απόπειρά του να
βιάσει την Παρθένο Αρτεμη. Τον τιμώρησε πάραυτα η θεά, στέλνοντας
εναντίον του έναν σκορπιό, που τσίμπησε στη φτέρνα τον γίγαντα. Κι έγινε
αστερισμός ο σκορπιός, όπως και ο Ωρίων και ο σκύλος του. Γιατί κάποιο
σχήμα και κάποιο όνομα έπρεπε να δοθεί στα φωτεινά σημαδάκια που έσπαγαν
το άπειρο μαύρο, ώστε να ενταχθούν σε μια ιστορία με νόημα. Ο Μέγας
Κύων λοιπόν (όπου ανήκει ο Σείριος, το λαμπρότερο αστέρι της νύχτας)
είναι αυτός που φταίει για τον καύσωνα που ταλάνισε τη Μεσόγειο. Κυνικά
καύματα αποκαλούσαν τις ζέστες αυτές οι αρχαίοι, επειδή εμφανίζονταν
όταν ο αστερισμός του Κυνός βρισκόταν πιο κοντά στη Γη. Και την πύρωνε
τότε ο καβαφικός «θείος Ιούλιος μήνας».
Αλλά εντάξει. Καλοκαίρι
είναι, ζέστη θα κάνει. Αυτό ήταν το φυσικό κι αυτό είναι. Το φυσικό; Να
τος ο κόμπος στο χτένι, που δεν «λύνεται» σαν να ’ναι γόρδιος δεσμός·
χρειάζεται λεπτότερο «χειρουργείο». Φυσικό είναι λοιπόν και το
σαρανταδυάρι. Και εντέλει ανεκτό, λίγο αν προσέξουμε. Το αφύσικο άρχισε
να εμφανίζεται αφότου έγινε κραυγαλέα η διαφορά ανάμεσα στη θερμοκρασία
που καταγράφουν τα θερμόμετρα και στη θερμοκρασία που νιώθουμε εμείς, με
την ευαίσθητη σάρκα μας. Η «σάρκινη» θερμοκρασία λοιπόν ξεπερνάει την
υδραργυρική κατά τρεις - τέσσερις βαθμούς, ίσως και περισσότερους. Με
αποτέλεσμα την ασφυξία που αισθανόμαστε όλοι, παρά τους ανεμιστήρες και
τα κλιματιστικά.
Οι βαθμοί της διαφοράς δείχνουν τη συμβολή του
πολιτισμού στην πορεία του πλανήτη και αποτελούν το πιστοποιητικό της
«ανάπτυξης»· το πιστοποιητικό της κατάκτησης του πλανήτη από τους
φιλοξενούμενούς του: εμάς. Μπορούμε βέβαια να υιοθετήσουμε θεωρία
απαλλακτική για τον άνθρωπο, σύμφωνα με την οποία δεν υπάρχει καν
φαινόμενο του θερμοκηπίου ή ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, αλλά για όλα
φταίνε τ’ αστέρια. Πολύ πιο τίμιο όμως είναι να αποδεχτούμε ότι ο
πλανήτης πληγώθηκε βαριά από τις δικές μας βίαιες παρεμβάσεις, που δεν
κράτησαν κανένα μέτρο. Με την απληστία τους, αδιαφόρησαν για τα δάση, τα
ποτάμια και τις θάλασσες, για τα υπόλοιπα πλάσματα του πλανήτη, για
τους ανθρώπινους πληθυσμούς που ζούσαν επί χιλιετίες προστατευόμενοι από
τα δάση, που πια παραδόθηκαν στην «ανάπτυξη», όπως στον Αμαζόνιο.
Αλλα
ο Αμαζόνιος είναι μακριά. Κοντά μας είναι ο ημιμπαζωμένος Κηφισός, ο
ενταφιασμένος Ιλισός, το βαλτωμένο υπόλειμμα του Ηριδανού. Καμία
πρωτεύουσα δεν είχε τρία ποτάμια, όπως η Αθήνα. Τώρα δεν έχει κανένα.
Οπως δεν έχει και κανένα άθικτο βουνό γύρω της, να πολεμάει τον καύσωνα.
Επειδή υιοθετήθηκε το παγκόσμιας ισχύος «μοντέλο ανάπτυξης»: τσιμέντο
και άσφαλτος. Δίχως αιδώ απέναντι στη φύση. Δίχως σέβας. Με κυνισμό
δηλαδή. Ωστε και πάλι κυνικά είναι τα καύματα που μας ταλανίζουν. Μόνο
που το παλιό τους όνομα απέκτησε νέο περιεχόμενο.
